Kitap hakkında
İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ BİBLİYOGRAFYA KISALTMALAR TOPÇULAR KÂTİBİ 'ABDÜLKÂDİR (KADRÎ) EFENDİ A. HAYATI 1. Adı 2. Ailesi, Doğduğu Yer ve Yılı 3. Bulunduğu Görevler 4. Bulunduğu ve Bulunma İhtimâli olan Seferler 5. Ölümü B. TARİH'İ l. Eserin İsmi 2. Telîf Sebebi 3. Telîf Tarihi 4. Muhtevâsı 5. Tarih'in Nüshaları a. Es'ad Ef. Nüshası b. Viyana Nüshası c. Nüshaların Mukâyesesi ve Kıymeti 6. Şiirleri ve Şâirliği C. KAYNAKLARI D. TESİRLERİ 1. Kâtib Çelebi'nin Fezleke'si a. 'Abdülkadir'in Tarih'inden Alındığı Belirtilen Yerler b. 'Abülkadir'in Tarih'inden Aldığını Belirtmeden İstifâde Ettiği Yerler ba. İhtisâr Ederek Aldığı Yerler bb. Başka Kaynaklarla Karışık Olarak İstifâde Ettiği Yerler bc. İstifâde Ettiğini Bazı İfâdelerle Belirttiği Yerler bd. Diğer Kaynaklara Tercîh Ettiğinin Açık Olarak Görüldüğü Yerler be. Diğer Kaynakları Tercîh Ettiğinin Açık Olarak Görüldüğü Yerler 2. Na'îmâ'nın Tarih'i 3. Hammer'in Osmanlı Devleti Tarihi E. 'ABDÜLKÂDİR'İN TARİHÇİLİĞİ VE ÜSLÛBU 1. Tarihçiliği 2. Üslûbu a. Arkaik Türkçe Kelimeler b. Deyimler c. Benzetmeler d. Mübâlağalı İfâdeler Metin Tesîsinde Tâkip Edilen Yol NETİCE METİN Bin bir târîhinde vâki' olan Üngürus seferleridir ki, zikrolunur Ve Âsitâne'ye, Vezîr Kayim-makâm Ferhâd Paşa'ya fermân-ı şerîf sâdır oldukda ve telhîs ile Sadr-ı a'zam, sa'âdetlü Pâdişâh-ı 'âlem-penâh'a, evvel-bahâr-ı huceste-âsârda olacak sefer mühimmâtları defterleri beyânındadır Der-zemân-ı hazret-i Pâdişâh-ı İslâm Sultân Murâd bin Selîm Hân; fî sene 1003 Der-sefer-i Eflâk bâ-Serdâr Vezîr-i a'zam Ferhâd Paşa refte; fî-şehr-i şa'bân sene 1003 Der-muhârebe-i Ostorgon, bâ-Serdâr Vezîr Mehmed Paşa, Mîr-i mîrân-ı Budun Der-sefer-i Eğri feth-kerde, ba 'dehû muhârebe. Feth-i küffâr-ı tabur, der-vakt-i hazret-i Pâdişâh-ı 'âlem-penâh; sene 1004 ilâ 1005 Der-sefer-i Vasıt, bâ-Serdâr Vezîr Satırcı Mehmed Paşa; der-vâcib, şevvâl sene 1005 Der-muhâfaza-i Nehr-i Tuna, Mihal'in 'ısyân[ı] sebebinden, bâ-Serdâr Vezîr Hâfız Ahmed Paşa; fi sene 1005 Der-sefer-i Erdel Kıralı [ve] Kal'a-i Varad, der-zemân-ı Vezîr Satırcı Mehmed Paşa; fi sene 1006 Kefere-i Nemçe'nin taburları Budun Kal'ası'na gelüp, ceng ü cidâl olduğudur Âsitâne-i sa'âdet'de olan tebeddülâtlar ve imdâd-ı sefer-i Üngürus beyânındadır Ve Âsitâne-i sa'âdet'de vâki' olan sefer-i Üngürus câniblerine cedîd Serdâr fermân olduğudur Der-sefer-i Uyvar bâ-Serdâr Vezîr-i a'zam İbrâhîm Paşa-[y]ı Gazî, Serdâr-ı Üngürus me'mûr şude Âsitâne'den Uyvar seferine teveccüh etdükleridir Der-sefer-i Kal'a-i Kanije ve Kal'a-i Babocsa ve ba'zı kılâ'. Ve kefere-i füccâr cem'iyyet kerdend, tabur keşîde ve muhârebe şude. Ve feth-i kılâ' ve tabur-i küffâr firâr kerd ve feth nasîb şude ; der-zemân-ı Serdâr Vezîr-i a'zam İbrâhîm Paşa-[y]ı Gazî, hâlâ Der-sefer-i İstoni-Belgırad. Ve küffâr-ı hâksâr taburları cem'iyyet ile İstoni-Belgırad'a gürûh toplar ile gelüp, üşündü ve muhârebe olur. Kırk 'aded top ile muhâsara edüp, zabt eder. Yüz yirmi bin kefere cem' olur, dahi tabur bağlayup, balkan kûhistânda kal'aya mukabil karâr ederler; sene 1010 İbtidâ Anadolu Vilâyeti'nde vâki' olan Celâlî Kara Yazıcı ve Karındaşı ve Hüseyn Paşa Der-sefer-i İstoni-Belgırad, feth kerd; der-zemân-ı Serdâr Sadr-ı a'zam Hasan Paşa, der-vakt-i eyyâm-ı ağustos ikdâm şude bi-'inâyetillâh ; der-vâcib gurre-i rebî'ulâhır sene 1011 Serdâr Vezîr-i a'zam Hasan Paşa Vilâyet-i Erdel seferine teveccüh etdükleridir, ba'dehû 'avdet edüp Der-sefer-i Ada ve tabur ve Peşte der-vakt-i Vezîr Serdâr Mehmed Paşa Budun refte; fi sene 1012 Der-vakt-i Vezîr-i a'zam 'Ali Paşa be-Âsitâne 'adâlet kerde der-Âsitâne Der-sefer-i şark ve Şâh-ı 'Acem ve Celâlî, bâ-Serdâr Vezîr Cıgal-zâde Sinân Paşa Ve sene selâs[e] 'aşere ve elf târîhinde Şâh-ı bed-kirdâr Van Kal'ası üzere geldüğüdür Der-sefer-i Üngürus, der-zemân-ı Serdâr Vezîr-i a'zam 'Ali Paşa, Belgırad refte, ba'dehû merhûm ve mağfûr şude; der-vâcib rebî'ulevvel sene 1013. Ba'dehû Vezîr Mehmed Paşa Vezîr-i a'zam şude Sa'âdetlü Sultân Ahmed Hân hazretleri, Edirne'ye 'azîmet etdükleridir Sene selâse 'aşere ve elf şa'bân gurresinde, der-mahrûse-i Bursa sa'âdetlü Pâdişâh-ı 'âlem-penâh refte-bâz. Âsitâne-i sa'âdet teveccüh kerde; fî sene 1013 Vezîr-i a'zam Mehmed Paşa sadrda karâr etdi; fî sene 1013, evâsıt-ı ramazân Der-sefer-i Ostorgon feth kerd; der-zemân-ı Vezîr-i a'zam Mehmed Paşa; sene 1014 Sene hamse 'aşere ve elf târîhinde vâki' Anadolu câniblerine olan sefer-i hümâyûndur ki, zikr ü beyân olunur Der-sefer-i Anadolu bâ-Serdâr Vezîr Mustafa Paşa; li-sene 1015 Ve sene sitte 'aşere ve elf târîhinde vâki' olan seferlerden Canpulâd-oğlu ve Celâlîler seferleridir ki zikr olunur Der-sefer-i Mihalic; Cisr-i Lubât üzerine Celâlî eşkıyâları cem' olup, Âsitâne'den Vezîr Hasan Paşa Serdâr olup, teveccühleri beyânındadır Der-sefer-i Bağdâd, bâ-Serdâr Vezîr Mahmûd Paşa Der-sefer-i Celâlî Kalender-oğlu, feth kerde; sene 1017 Der-sefer-i Bayburd ve Ser'asker[î-i] Vezîr Defterdâr Ahmed Paşa, Mîr-i mîrân-ı Rumeli Der-sefer-i Üsküdar ve katl-i Celâlî Yûsuf Paşa, ba'dehû 'avdet şude der-Âsitâne, bâ-fermân-ı şerîf-i 'âlî-şân Der-sefer-i şark ve Tebrîz sitâde; der-vakt-i Şâh-ı bed-fi'âl. Tabur cem'kerde Serdâr Vezîr-i a'zam Murâd Paşa ve Şâh firâr-kerde der-Tebrîz Bin yirmi senesinde Âsitâne'de sa'âdetlü Pâdişâh-ı 'âlem-penâh hazretleri, Saray-ı atîk'de Sultân hazretlerine sûr-i hümâyûn olduğu zikr olunur; sene 1020. Ba'dehû Vezîr-i a'zam Nasûh Paşa'ya ; sene 1021 Alay-ı 'azîm Sultân Ahmed Hân hazretleri[nin], cemî'i vüzerâ'-i 'izâm ile Edirne'ye teveccühleri[dir] Der-sefer-i Eyâlet-i Yemen; fî sene 1021 Der-sûr-i Vezîr-i a'zam Nasûh Paşa Der-sefer-i Kazak eşkıyâsı ve Nehr-i Ak[-su] ve Turla bâ-Serdâr Vezîr Ahmed Paşa, Mîr-i mîrân-ı Rumeli; sene 1024 Der-sefer-i şark ve Kal'a-i Revan bâ-Serdâr Vezîr-i a'zam Mehmed Paşa firistâde; der-vâcib sene 1025. Ve kışlak; sene 1026, Haleb. Ba'dehû kılâ'-ı Revan âmed Der-sefer-i Erzurum bâ-Serdâr Yeniçeri Ağası olan Hüseyn Ağa Der-sefer-i şark ve Tebrîz, ba'dehû Erdebil ve Sahrây-ı Serav'da karâr şude ve elçi âmede, ba'dehû 'avdet kerdend; sene 1027 Bin yirmi altı senesinde vâki' Devlet-i 'aliyye'de sadrda olan ahvâldir Der-sefer-i Erdebil, bâ-Serdâr Vezîr-i a'zam Halîl Paşa; sene 1027 Der-sefer-i Leh ve Kazak; Boğdan sınuruna tabur peydâ edüp, İskender Paşa'[y]ı Serdâr edüp, feth etdükleridir Sa'âdetlü Sultân Osmân Hân, Leh câniblerine teveccüh edüp ve Hotun taburu ve Kıral-ı Kefere-i Leh cem'iyyet edüp, asâkir-i İslâm üzerlerine sefer edüp, mansûr u muzaffer oldular; sene 1030 Sene selâse ve selâsûn ve elf recebü'l-müreccebinin gurresinde vâki' seferlerinin biri de Abaza seferi, ba'dehû Bağdâd seferidir; der-vakt-i Vezîr-i a'zam Mehmed Paşa Sene erba'a [ve] selâsûn ve elf târîhinde, Sadr-ı a'zam Serdâr-ı ekrem Hâfız Ahmed Paşa Diyârbekir'den Bağdâd Kal'ası seferine teveccühleridir ki, zikr olunur Sene sitte ve selâsûn ve elf rebî'ulâhır[un]un gurresinde, Vezîr-i a'zam Serdâr Halîl Paşa Erzurum seferine teveccühleri beyânındadır Der-sefer-i Erzurum ve Abaza[-i] 'aduv 'ısyân şude, bâ-Serdâr Sadr-ı a'zam Husrev Paşa me'mûr refte. Ve kal'a-i mezbûr muhâsara kerdend, feth şude; der sene 1037 Der-sefer-i Hemedân ve Dergezîn ve Vilâyet-i Şîrâz ve Sahrây-ı Maşad ve Şehrezol ve Bağdâd, der-zemân-ı Serdâr Vezîr-i a'zam Husrev Paşa me'mûr şude; sene 1038 Der-Vilâyet-i Şehrezol, binâ-i cedîd kerde; der-zemân-ı Vezîr-i a'zam Husrev Paşa mübâşeret kerde Der-sefer-i muhâfaza-i Vilâyet-i Musul, kal 'a-i cedîd binâ ve ta 'mîr kerde. Ve dernek-i mîr-i mîrân ve cem'iyyet-i sipâhiyân; der-sene 1041 Der-sefer-i şark ve kışlak-ı Haleb ve Diyârbekir dernek kerde, bâ-Serdâr Vezîr-i a'zam Mehmed Paşa ve hıfz-ı Kal'a-i Van Sene selâs[e ve] erba'în ve elf şevvâlinde, 'azametlü Pâdişâh Sultân Murâd, mahrûse-i Edirne'ye teveccüh edüp, ba'dehû 'avdet etdükleridir Sene erba'a ve erba'în ve elfde vâki' olan şark seferlerinden Revân Kal'ası seferidir ki, nakl ü beyân olunur Sene sitte [ve] erba'în ve elf şevvâlinde, Vezir-i a'zam olan Bayram Paşa, Bağdâd seferi mühimmâtları içün Serdâr olup, Âsitâne'den teveccüh etdükleridir Der-sefer-i şark ve feth-i Kal'a-i Bağdâd; der-vakt-i Pâdişâh-ı İslâm Sultân ibnü's-Sultân Gazî Murâd Hân ibn Sultân Ahmed Hân [Sultân Murâd'ın vefâtı ve Sultân İbrâhîm'in cülûsü] Bin elli bir târîhinde Âsitâne-i sa'âdet'den Bahr-ı siyâh câniblerine fermân olunan donanma-yı hümâyûn ile Kefe ve Azak seferidir ki, zikr olunur DİZİN EKLER l. Abdülkadir Efendi Tarihi'nin Nüshalarından Örnekler 2. Abdülkadir Efendi ile İlgili Bazı Arşiv Vesîkaları